तिलागुफा नगरपालिकाको संक्षिप्त परिचय

बि.सं. २०७३ फागुन २७ (१० मार्च १०१७) मा तिलागुफा नगरपालिकाको स्थापना भएको हो । बि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो नगरको जनसंख्या १५७६६ रहेको छ । यो नगरपालिकाको क्षेत्रफल १०६.३७ बर्ग कि.मि. रहेको छ । यो नगरपालिका कालिकोटको सदरमुकाम मान्म देखि पूर्व तथा जुम्लाको सदरमुकाम खलंगाबाट पश्चिम रारा तालको प्रवेश मार्गको रुपमा रहेको कर्णाली राजमार्गमा अबस्थीत रहेको छ । यस नगरको पूर्वमा जुम्लाका तिला तथा हिमा गाऊपालिका, पश्चिममा कालिकोटका खांडाचक्र नगरपालिका तथा महांबै गाऊपालिका, उत्तरमा कालिकोटका पचाल झरना तथा पलांत गाऊपालिका तथा दक्षिणमा दैलेखको नौमुले तथा जाजरकोटको जुनीचांदे गाऊपालिका पर्दछन् । 

यस नगरपालिकाको नामाकरण नगरपालिकाको वार्डनं ५ धनाड गाऊ स्थीत कर्णाली राजमार्गको दक्षिणतिर वडा न‌ ९ को भात्तडी स्थित तिला नदीको छेउमा  रहेका रमणिय तिलागुफाको नामबाट राखिएको छ । साबिक फोईमहांदेव, रांचुली, जुबिथां, छाप्रे तथा चिलखाया गाबिस मिलेर यो नगरपालिका बनेको छ । यस नगरपालिकाको प्रशासनिक केन्द माता सत्यदेबीको पावन भूमी गाल्जे स्थीत कर्णाली राजमार्गको किनारमा अबस्थीत छ । यस नगरपालिकामा ११ वडा रहेका छन् । वार्ड नं १ मा नाग्म, भिग्म, मेहेलसेरा, वार्ड नं २ मा रताड तथा द्यारतोली, वार्ड नं ३ मा फोईकोट, वार्ड नं ४ मा रांचुली, वार्ड नं ५ मा धनाड तथा खल्लां, वार्ड नं ६ मा गाल्जे तथा जुबिथां, वार्ड नं ७ मा छाप्रे तथा वाली वार्ड नं ८ मा ओखरभिट्टा, वार्ड नं ९ मा चिलखाया, लुब्र, हुस्के, भात्तडी, वार्डनं १० रुडु तथा रानावाडा वार्डनं ११ढिम्निया र कामखेत गाऊ पर्दछन् ।

यस नगरपालिकामा रमणिय तिलागुफा, सत्यदेबी मन्दिर, गाल्जे पुल, पुंगमालिका, हलाढुंगा, बजेडीचौर, प्राकृतिक शौन्दर्यताको खानी रुडु बन्चर क्षेत्र, वासुधारा फूलवारी तथा बिभिन्न देबी देवता तथा मष्टोका देवताका थान, चिलखायामा ऐतिहांसिक देवलहरु समेत रहेका छन् । यस नगरमा रमणिय पाटन, खोला, नदी तथा झरना समेत रहेका छन् । नगरका घना जंगलमा बाघ, भालुर, घोडल, थार, कस्तुरी, गुना, बांदर जस्ता जंगली जनावर, कालिज, च्याखुरा, फग्रांस, डांफे, ढुकुर, परेवा जस्ता पंक्षी समेत पाइन्छन् ।